Tarsus Roma Hamamı*

      Kilikia Şehirleri arasında hiç şüphesiz en tanınmışı Ovalık Kilikia’da bulunan (Κιλıχία πεδιάς) Tarsos’tur. Şehri bu derece tanınmış yapan bulunduğu coğrafi konumdur. Tarsos, Kydnos nehrinin aşağı kısmında ve Toroslar’ın arabayla geçilmeye uygun tek noktası olan geçidin güneyinde yer almaktadır. Tarsos tarihine bakıldığı zaman hiç kesintiye uğramadan bugüne kadar yerleşim görmüş olan ender şehirlerden biri olduğu anlaşılır. Bu devamlılıktan Tarsos’ta sadece antik ve klasik dönemler için değil, aynı zamanda Neolitik Çağ’dan beri yerleşimin olduğu sonucu çıkarılmaktadır. Bu durum Tarsos’u kültür tarihi açısından çok önemli yapmaktadır.

      Roma Hamamı kalıntıları Tarsus şehir merkezinde yer almaktadır. Bu alanda arkeolojik çalışmalar ilk defa 2004 yılında başlatılmış 2006 yılına kadar devam etmiştir. Kazılar sırasında yapının günümüzden Roma Dönemine kadar geçirdiği kullanım evreleri ortaya çıkarılmıştır. Bunlar arasında yapının hypocaust sistemi ve Geç Antik Döneme ait opus-sectile döşeme en kayda değer olanları arasındadır. Ancak Hamam kalıntısındaki çalışmalar 2006 yılından sonra devam ettirilememiştir. 2011 yılında Tarsus Müzesi ile birlikte hem açmaların temizlenmesi ve düzenlenmesi hem de yapının rölevesinin çıkarılması yönünde çalışmalar yapılmıştır.

     Tarsus şehir merkezindeki antik dönemden kalan görünürdeki nadir kalıntılardan biridir. Ancak günümüze gelene kadar defalarca işlevi değiştirilmiş ve büyük ölçüde tahrip olmuştur. Binanın sağlam kalan duvarları doğu -batı doğrultusunda 35 metrelik uzun bir duvar, onu ortadan kesen güney kuzey yönlü 15 metrelik daha kısa ikinci duvar ve kısa duvarın üzerinde batıya doğru yönelen kubbe uzantısından oluşmaktadır.

     Tarsus Roma Hamamı, “opus caementicum” tekniği ile inşa edilmiştir. Elif Özer’e göre, Romalıların belki de mimariye en büyük katkısı olan opus-caementicium sözlük anlamıyla taş ve tuğla kırıklarının kireç harcı veya pozzalona ile karıştırılıp kalıba dökülmesiyle elde edilen Roma betonudur. Modern beton gibi bağlayıcı, yapay bir yapı malzemesi olup, çeşitli maddelerin suya ilavesiyle meydana getirilir. Latince “caementum”dan türetilen cement (çimento), duvarın inşasında çakıl taşlarının karıştırılması gibi bir anlama gelmekle birlikte burada tam olarak kil, kireç ya da alçı gibi bir yapıştırıcı elemandan söz edilmemektedir.

    Tarsus Roma Hamamından günümüze ulaşan bu kadarlık kalıntı bile, yapının ölçülerinin ne denli büyük olduğunu göstermektedir. Bu kalıntılar, hamamın sıcaklıkla ilgili bölümlerinden birine ait olmalıdır. Yapının geri kalan kısımlarının kuzeye ve batıya doğru uzandığını, hatta Şahmeran Hamamı’nın (Eski Hamam) bu hamamın bazı bölümlerinin üzerine yapılmış olduğu kabul edilmektedir.

*Prof. Dr. Candan Ülkü'nün "Tarsus Roma Hamamı" adlı sanat tarihi raporundan alınmıştır.

revzen mimarlık restorasyon