MESTANZADE HAMAMI RÖLÖVE, RESTİTÜSYON, RESTORASYON

PROJELERİNİN HAZIRLANMASI

Yeri ve Tarihçe:

   Yapı Küçük Saat Meydanının kuzeybatı’sında, pazarlar caddesinin girişi üzerinde yer almaktadır.

   1682’de Ramazanoğullarından Mestanzade Hacı Mahmut Ağa Mestanzade Camisinin bir vakfı olarak yaptırmıştır.

Vakfiyesindeki tanıma göre hamam, eskiden kentin Tarsus Kapısının bulunduğu mevkide (Bab-ı Tarsus’ta) Kuyubahçe denen yerindedir. Hamam, yakınındaki “hakure” (bahçe, arsa) ve akarsuyu, bir han ve ekmekçi dükkânı ile birlikte, caminin ve medresenin “sonsuza kadar” yaşatılmasını sağlayacak geliri temin etmek üzere vakfedilmiştir. Vakfiyede “akarsudan” bahsedilmesi, hamamın kurulabilmesi için buraya su getirildiğine, yani suyollarının inşa edildiğine dikkati çeker.

   Yapı büyük bir tek fonksiyonlu hamamdır. Haşmetli bir yapı olmasına rağmen, çevresindeki binaların çok katlı ve yüksek inşa edilmesi nedeniyle olduğundan daha küçük görünür. Bölgedeki şehir kotunun yükselmesi de yapının gömülmesini neden olmuştur. Kesme taşla inşa edilmiştir. Kubbelerinin çimento sıva ile kaplamış olması ve girişine antre olarak niteliksiz bir gecekondu eklenmesi, mimari estetiğini bozmuştur. Zaman içinde bu bölgedeki zeminin yükselmesi sonucunda hamamın zemin kotu, giriş tarafındaki yolun kotundan daha aşağıda kalmıştır. Bu nedenle soyunmalık kısmına basamaklarla inilir. Hamam, kuzey-güney doğrultusunda genişleyen bir plan şemasına sahiptir. Girişteki ilk mekân olan soğukluk yani soyunmalık kısmının ortasında yeni yapılmış fıskiyeli bir havuz ve çevresinde mermer sekiler bulunur. Bu kısım, sekiz kemere oturan yüksek bir kubbe ile örtülür. Küçük kubbelerle örtülen ılıklık bölümünden, büyük kubbenin örttüğü ferah sıcaklık mekânına geçilir. Yapı faal halde olup, yalnız erkekler hamamı olarak hizmet vermektedir.

Mimari Özellikleri:

   Hamamın plan şeması Adana’nın diğer hamamlarında görülen şemaya uygun olarak yapılmıştır.

Hamamın giriş cephesi kuzey cephesinden olup yol kotundan yaklaşık 80 cm aşağıdadır. Hamamın kuzey cephesi tamamen muhdes eklerle kapatılmış olup hamam bu ekler nedeniyle neredeyse hiç algılanamamaktadır. Bu cephenin solunda tatlıcı olarak kullanılan iki katlı muhdes bir yapı, yine bu cephenin sağında ise hamamın girişi olarak kullanılan tek katlı betonarme muhdes ek yer alır. Bu muhdes giriş ekinden çift kanatlı ahşap bir kapıdan geçilerek üç basamakla inildikten sonra hamamın soyunmalık kısmına ulaşılır. Bu giriş bölümünde ayrıca hamama ait çamaşırların yıkandığı çamaşır makineleri bulunmaktadır. Çift kanatlı ahşap ve camdan oluşan bir kapı ile soyunmalık bölümüne girilir. Soyunmalık bölümü kare planlı olup üzerini tromp geçişli sekizgen kasnağa oturan bir kubbe örtmektedir. Bu kubbenin üzerinde sonradan açılmış olan sekiz adet aydınlatma penceresi bulunur. Kubbenin ortasında sekizgen planlı metal ve camdan bir fener bulunmaktadır. Bu bölümün içinde yüksekliği yaklaşık 50cm olan mermer sekiler bulunmaktadır. Soyunmalık bölümünün ortasında sonradan yapılmış bir çay ocağı bulunur. Bu bölümün güney-batı yönünden ahşap bir merdiven ile ahşap ve camdan yapılmış soyunmalık bölümlerine çıkılmaktadır.

   Soyunmalık kısmının güney cephesindeki mermer sekinin üzerine basan, altı adet ahşap dikme üst katta bulunan ahşap soyunmalık odalarını taşımaktadır. Soyunmalık bölümünün batı cephesinde demir parmaklıklı, basık kemerli ahşap ve cam malzemeden yapılmış iki adet pencere bulunmaktadır. Yine bu kısımda üç basamaklı mermer bir merdivenle sonradan yapılmış tuvalet ve diğer muhdes eklere geçişi sağlayan basık kemerli bir kapı bulunur. Soyunmalık bölümünün batı köşesinden ahşap ve camdan yapılmış bir oda bulunmaktadır. Soyunmalık hacminin dört tarafı içerden ahşap lambriler ile kaplanmıştır. Bu bölümün batı cephesinde ahşaptan yapılmış elbise dolapları bulunmaktadır. Soyunmalık bölümünden ılıklık bölümüne iki basamaklı mermer merdivenden inilerek; soyunmalık tarafında çift merkezli kemerli, ılıklık tarafında ise düz lentolu pvc bir kapıdan geçilerek ulaşılır. Ilıklık bölümü, dikdörtgen planlı olup üst örtüsü iki kubbe ve çift merkezli sivri kemerli bir tonoz ile örtülüdür. Bu bölümün sağında sonradan mermerden yapılmış olan bir havuz bulunur. Sol tarafında mermerden yapılmış olan buhar odası yer alır. Ilıklık bölümünün güney duvarına üç tane duş bölümü eklenmiştir. Ilıklık bölümünün doğu duvarından basık kemerli bir kapı ile kese odasına geçilmektedir. Kese odası kare planlı olup üzeri kubbe ile örtülüdür. Bu bölümün içinde iki adet mermerden yapılmış kurna ve oturak bulunmaktadır. Ilıklık bölümünün batı duvarından basık kemerli bir kapı ile temizlik (traşlık) bölümüne geçilir. Bu bölümün üzeri basık kemerli tonoz ile örtülü olup tonoza açılmış olan üç adet ışıklık ile mekân aydınlatılır. Temizlik bölümünde mermerden yapılmış üç adet kurna ve oturak bulunur.

Ilıklık bölümünden sıcaklık bölümüne gösterişli bir kapı ile geçilir. Bu kapının formu sıcaklık tarafında ise çift merkezli sivri kemerlidir. Sıcaklık bölümünün üzeri merkezi bir kubbe ile örtülüdür. Sıcaklık bölümünün etrafında sekiz adet eyvan bulunmaktadır. Batı ve doğudaki eyvanların her birinin üzeri sekizgen kasnağa oturan kubbeler ile örtülüdür. Sıcaklık bölümünün ortasında merkezi kubbenin ortasında sekizgen formda mermerden yapılmış göbek taşı bulunur. Bu eyvanlarda mermerden yapılmış kurna ve oturaklar yer alır. Sıcaklık bölümünün doğusunda yer alan eyvanın üzeri iki çift merkezli kemer ile taşınan, sekizgen kasnağa oturan bir kubbe ile örtülüdür. Bu mekânın kuzey duvarından sivri kemerli bir kapı ile halvete geçilmektedir. Bu mekânın üzeri kubbe ile örtülüdür. Bu bölümde mermerden yapılmış üç adet kurna ve oturak bulunur. Bu mekânın güney duvarından sivri kemerli bir kapı ile halvete geçilmektedir. Üzeri kubbe ile örtülü olan bu halvetin duvarları, tavanı ve zemini sonradan ahşapla kaplanarak saunaya çevrilmiştir. Sıcaklık bölümünün batısında yer alan eyvanın üzeri iki çift merkezli kemer ile taşınan, sekizgen kasnağa oturan bir kubbe ile örtülüdür. Bu mekânın kuzey duvarından sivri kemerli bir kapı ile halvete geçilmektedir. Bu mekânın üzeri kubbe ile örtülüdür. Bu bölümde mermerden yapılmış iki adet kurna ve oturak bulunur. Sıcaklık bölümü ile ocak bölümü arasında hamamın cehennemlik bölümü yer alır. Ocak kısmına hamamın güney cephesinden düz lentolu çift kanatlı demir bir kapıdan altı basamakla inilerek ulaşılır. Bu bölümün üzeri çift merkezli tonoz ile örtülüdür. Su deposuna hamamın güney cephesinden düz lentolu küçük bir açıklık ile ulaşılır. Dikdörtgen planlı olan bu mekânın üzeri tonoz ile örtülüdür. Hamamın güney duvarına bitişik olarak briket ve betonarmeden muhdes ekler yapılmıştır.

   Hamamın tüm cepheleri kesme taş malzemeden yapılmış olup sadece güney-doğu köşesinde tuğla örgü dokusu görülmektedir. Hamamın güney, batı ve doğu cephesinde üçer adet taş çörten bulunur. Hamamın doğu, batı ve güney cephelerinde kesme taş yüzeylerine çimento harçlı sıva ile derz dolgusu yapılmıştır. Hamamın tüm üst örtüsü yerinde dökme mozaik malzeme ile kaplanmıştır.

revzen mimarlık restorasyon